Przyczynki do nazewnictwa Beskidu Małego
Materiał ze zbiorów Zbigniewa Kubienia

Diabelski Kamień na Madohorze

PRZYCZYNKI DO NAZEWNICTWA BESKIDU MAŁEGO
Źródło : "Wierchy"
Nr 22, rok 1953, str. 228-229
Autor : Edward Moskała

Poniższy materiał udostępniony został ze zbiorów Zbigniewa Kubienia.

Mapa w wersji elektronicznej - opracowanie Jarosław Skupień

 

Przyczynki do nazewnictwa Beskidu Małego.

 


Rys. Edward Moskała

Wydaje mi się pożyteczne zbieranie przy sposobności wycieczek górskich nazw ludowych odnoszących się do topografii. Jest to niesłychanie pomocne nie tylko dla badań naukowych, ale również dla praktycznego celu turystów, których często ludność miejscowa orientuje używając nazw lokalnych, nie zaznaczonych na mapach.

Zainteresowania moje skierowały się - jak dotąd - w Mały Beskid, a w szczególności w grupę Leskowca. Podaję poniżej wyniki wstępne badań odnoszących się do nazewnictwa polany rozciągającej się na północnych stokach Jaworzyny, tuż pod samym jej szczytem, porośniętej charakterystyczną trawą, zwaną przez górali "świńską szczecią".

Polana ta o długości 850 m i szerokości 80 m (na wschodzie) do 200 m (na zachodzie) należy do górali z Ponikwi. Zachodnim jej krańcem biegnie droga grzbietowa z Gancarza na Jaworzyne, która stanowi granicę między własnością wsi Ponikiew i Rzyki. Polana ta, o nieoznaczonej przez kartografów nazwie, jest zwana przez górali miejscowych często spotykanym mianem "Beskid" i należy do kilkunastu właścicieli. Tu i ówdzie rosną na niej samotne drzewa (w niższych partiach) lub krzaki zaznaczające granice własności. Polana jest rozdrobniona, a rozdrobnienie to datuje się od najdawniejszych czasów. Ciekawe i oryginalne są nazwy poszczególnych odcinków polany. Jedne wywodzą swą nazwę od nazwisk właścicieli, inne zaś od ich przezwisk, inne wreszcie nazwano zgodnie z ich położeniem lub właściwościami.

Pierwszy na przykład od wschodu odcinek, biegnący w dół, wzdłuż lasu, aż do drogi leśnej, ciągnący się na krańcu polany, zwie się Legat. Ma on kształt długiego wąskiego pasa spadającego z grzbietu wzdłuż języka lasu. Idąc dalej na wschód ciągnie się aż do źródełka duża polana zwana Grzesicówki. Nazwisko Grzesica utrzymuje się dotąd we wsi Ponikiew, jednukże nie ma dzisiaj nic wspólnego z polaną.

Poniżej Grzesicówek otoczone od góry wąskim wieńcem lasu rozciągają się dwie sąsiadujące z sobą polanki. Są to Mrajcowa Polana i Smazowa Polana. W przeciwieństwie do Grzesicówek są one własnością górali Mrajcy i Smazy i przechodzą z pokolenia na pokolenie w tym samym rodzie. Następne odcinki to Goralowa Polana, a za nią Ryckula. Obie te ciekawe nazwy pochodzą prawdopodobnie od przezwisk ich właścicieli.

Związane z nazwiskiem względnie przezwiskiem właściciela są nazwy polan sąsiednich: leżącej nad Ryckulą Karolowej Polany i pod Ryckulą - Jasiów Morgu. Wzdłuż drogi będącej granicą własności Rzyk i Ponikwi ciągnie się polana zwana Na Ogonie niezawodnie z tej przyczyny, że jest na krańcu polany i graniczy z posiadłościami górali z Rzyk.

W północno-zachodnim kącie polany u jej dolnego skraju ciągnie się dość wąski odcinek zwany Na dołkach i Składy.

Warto zaznaczyć, że również inne polany leżące na stokach Gancarza czy Królowej Wyżnej posiadają ciekawe nazwy, jak np. Czerla, Korycina, Żydowiec, Kielcula, Bartkowy Mórg, Na Kąt, Markula itd.


Dalsze szczegółowe rejestrowanie nazewnictwa poszczególnych ich części oraz nazw topograficznych dostarczyć może wiele interesującego materiału dla badacza przeszłości naszych gór i wzbogacić naszą wiedzę krajoznawczą.

 

Autor: Edward Moskała

 



andrychow.pl © 2002
http://www.andrychow.pl/