Świadectwa tragedii na Jawornicy.

14 lutego 2000 r. minęło 65 lat od śmierci czworga narciarzy z andrychowskiego Beskidu , uczestniczących w Gwiaździstym Rajdzie Narciarskim. Nocą, w huraganowej burzy śnieżnej na Babiej Górze, niedaleko kamiennego schroniska podszczytowego Beskiden-verein'u rozproszyli się i kolejno zamarzali Janina i Kazimierz Frysiowie, Władysław Olejczyk z Andrychowa oraz Helena Banachowska z Wadowic.

O górskiej tragedii, która lotem błyskawicy obiegła środowiska turystyczne całej Europy, przypominają krzyże - jeden na Babiej Górze a drugi ufundowany przez rodzinę Frysiów pod szczytem Jawornicy (834 m). Przez wiele lat był on doskonale widoczny z Andrychowa, aż zasłonił go ostatecznie zarastający polanę las.

Ażurowy stalowy Krzyż Czterech Narciarzy po raz pierwszy zmierzył mieszkaniec Targanic - Nowej Wsi Zbigniew Zaborowski i pierwsi podajemy jego wymiary :

• wysokość - 10,1 m
• rozpiętość - 4,34 m
• podstawa ma wymiary 0,77 m x 0,77 m.

Na krzyżu, gruntownie odnowionym, w latach 1998-99 umieszczono tablicę upamiętniającą śmierć młodego andrychowianina, który zmarł nieopodal szczytu. Wykonana ze stali nierdzewnej, w formie prostokąta o wym. 17 cm x 23 cm zawiera inskrypcję

Poprzednikiem stalowego krzyża był inny - drewniany, który ufundowało społeczeństwo podgórskich wiosek w 1900 r., by w ten sposób uczcić nowe stulecie i zamanifestować obecność nieistniejącej wówczas na mapach Europy naszej ojczyzny.

Niewielu turystów wie, iż dziełem Koła PTT w Andrychowie było wybudowanie na grzbiecie Jawornicy, kilkadziesiąt metrów od krzyża, małego, lecz bardzo pożytecznego schronu turystycznego. Wzniesiony w 1938 r. budyneczek postawiono na kamiennej podmurówce, ściany zbudowano z drewnianych okrąglaków, a dach pokryto gontem. Mocne drzwi i okiennice zabezpieczały przed surowymi warunkami górskimi. W izbie znajdowały się potrzebne sprzęty : stół, ławy, piec, szafka z naczyniami, a stryszek służył za nocleg.

Podczas wojny schron służył różnym ludziom, co spowodowało jego stopniową dewastację. Istnieją dwie wersje zagłady schronu :

• hipoteza pierwsza : budynek spłonął podczas okupacji,
• hipoteza druga : obiekt został wyrabowany przez miejscową ludność, aż do jego całkowitego zniszczenia.

W latach osiemdziesiątych działacze andrychowskiego Oddziału PTTK urządzili na Jawornicy pożyteczny punkt widokowy, składający się z obszernej panoramy poglądowej, stolika, ławek, a nawet kosza na śmieci. Niestety , po roku nie było nawet śladu tej inwestycji, która padła ofiarą wandali.

Jak opisuje Kazimierz Sosnowski, jeszcze na przełomie XIX i XX w. na Jawornicy istniały duże hale, na których stały szałasy pasterskie, gdzie wypasano stada owiec i bydła, a góra tętniła barwnym, pasterskim życiem.

Niestety , przyroda na powrót objęła pasterskie enklawy wyrobione ciężką pracą górali beskidzkich w swoje władanie i trudno odnaleźć nawet zarysy fundamentów schronu turystycznego.

Jak dostać się na Jawornicę?

Mamy do dyspozycji kilka szlaków turystycznych :

• Najdłuższa droga to długodystansowy szlak czerwony Leskowie - Łamana Skała - Potrójna. Z Potrójnej szlak żółty zaprowadzi nas na szczyt Jawornicy.
• Inny szlak - żółty prowadzi z Targanic na Jawornicę.
• Ciekawy wariant prowadzi czerwonym szlakiem z Przełęczy Kocierskiej na Potrójną, a następnie - żółtym -na szczyt Jawornicy i dalej do Targanic.

Nie siedź w domu! Spakuj plecak i wybierz się w Góry Zasolskie !

Zbigniew Kubień

Literatura :

• Czasopismo PTTK - Na szlaku , Rok XVII Nr 4(166) Kwiecień 4/2003 strona 30